ඉංග්‍රීසී පෙරදිග ඉන්දීයා වෙළද සමාගම
1796 දී ශ්‍රී ලංකාව ඉංග්‍රීසීන් යටතට පත් වූ අතර එම කාර්යය සදහා ඉංග්‍රීසී පෙරදිග ඉන්දීයා වෙළද සමාගම අතිවිශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් වැය කරන ලදී. මේ සදහා හේතු වුයේ ලන්දේසීන්ද ඉතා ප්‍රබල ජාතියක් වූ බැවින් ඔවුන් පළවා හැරීමට යුද නැව්, ආයුධ හා යුද සෙබළු විශාල වශයෙන් යොදා ගැනීමට සිදු වීමයි.
මේ යුද වියදම ඉංග්‍රිසී පෙරදිග ඉන්දීයා වෙළද සමාගමට කිසිසේත්ම දරා ගැනීමට නොහැකි වූ කාරණයක් විය. මේ නිසා ඔවුන් එම යුද වියදම පියවා ගෙන හැකි තාක් ලාභ ලබා ගැනීමට පියවර සකස් කරන ලදි. තවද ඒ වන විට යුරෝපයේ පැවති තත්වය අනුව ලංකාව ආපසු ලන්දේසීන්ට භාර දීමට සිදුවේ යැයි බියක්ද ඉංග්‍රීසී පෙරදිග ඉන්දීයා වෙළද සමාගම සතුව තිබුණි. මේ නිසා ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ හැකි ඉක්මනින් ලංකාව හරහා ලාභ ලබා ගැනීමට කටයුතු කිරීමයි.
එවකට ලංකාවේ බදු එකතු කිරීම සිදු කළේ දේශීය නිළධාරීන් විසිනි. එමගින් තමන්ට පාඩුවක් වේ යැයි සිතූ ඉංග්‍රිසින් ඒ සදහා අවුමිල්දාර්වරු නම් ඉන්දීය නිළධාරීන් පත් කළහ. මේ කාලය වන විට ලංකාවේ මුහුදුබඩ පළාත්වල ක්රියාත්මක වූයේ බදු වශයෙන් තමන් ලැබූ අස්වැන්නෙන් කොටසක් ගෙවීමේ ක්රමවේදයයි. මෙය ඉංග්‍රිසින් කිසිසේත්ම අනුමත නොකල අතර ඒ සදහා ඔවුන් මුදලින් බදු ගෙවන ක්‍රමයක් ආරම්භ කළහ. මෙකල ලංකාවේ මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල පොල් වගාව විශාල ලෙස ව්‍යාප්තව පැවති අතර පොල් ගස් දහසකට වැඩි අයිතිකරුවන්ද රැසක් විය. ඔවුන් එමගින් විශාල අස්වැන්නක්ද ලැබීය. මේ හේතුවෙන් ඉංග්‍රීසීන් පොල් ගස් දහසකට වැඩි අයිතිකරුවන් සදහා නව පොල් ගස් බද්දක්ද පැනවීය.
ඉංග්‍රීසී පෙරදිග ඉන්දියා වෙළද සමාගමේ මෙම ක්‍රියාකලාපය මුහුදුබඩ ජනතාවගේ දැඩි අප්‍රසාදයට මෙන්ම දැඩි කෝපයටත් හේතු විය. ඉන්දීය බදු එකතු කරන්නන් ලංකාවේ භාෂාව, සංස්කෘතිය හා සිරිත් විරිත් නොසලකා කටයුතු කල අතර එය ජනතා කෝපය දෙගුණ තෙගුණ කළේය. නව පොල් ගස් බද්ද අනුව ජනතාවට පාළු ගස් වලටද බදු ගෙවීමට සිදු වීම ඉතා ඛේදනීය තත්වයක් විය. මෙහිදී ජනතාවට එල්ල වු විශාලතම හිසරදය වූයේ මුදලින් බද්දක් ගෙවීමට නියම කිරීමයි. එවකට මුදලින් බදු ගෙවීමේ ක්‍රමයක් ජනතාව අත්විද තිබුනේ නැත.
මේ අසාධාරණය හේතු කොටගෙන මුහුදුබඩ ජනතාව එක්රැස් විය. ඔවුන් ඉංග්‍රීසී පෙරදිග ඉන්දීයා වෙළද සමාගමට එරෙහිව දැවැන්ත සටනක් ආරම්භ කළහ. මේ සදහා ඔවුන්ට බලතල අහිමි ලන්දේසී නිළධාරීන්ගේද සහාය ලැබුණි.කැරැල්ල සදහා නිශ්චිත සැලැස්මක් හෝ අරමුණක් හෝ නොමැති වූ බැවින් තුවක්කුවල සවිය යොදවා එය පාලනය කිරීමට ඉංග්‍රීසීන් සමත් විය. එබැවින් කැරැල්ල අසාර්ථක විය.
මේ සිද්ධිය ඉංග්‍රීසි මහ රැජිනගේ අවධානයට යොමු විය .එබැවින් මෙම සිද්ධිය සොයා බැලීම සදහා එංගලන්තයේ ද මියුරන් නැමැති පුද්ගලයා යටතේ කොමිසමක් ලංකාවට පැමිණියේය. ඔවුන් එහිදී ඉංග්‍රීසි පෙරදිග ඉන්දිය වෙළද සමාගමේ ක්‍රියා කලාපය දැඩි අසාධාරණ බව තීරණය කළේ ය. තවද වඩා හොද සිවිල් පාලනයක් සදහා ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව මැදිහත් විය යුතු බව තීරණය කළේය. ඒ අනුව ලංකාවේ පාලන අයිතිය ඉංග්‍රීසි මහ ආණ්ඩුව වෙත පවරන ලදි. ඒ අනුව ලංකාවේ පාලන කටයුතු සදහා පළමු ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස 1798 දී ෆෙඩ්රික් නෝර්ත් පත් කරන ලදී
ෆෙඩ්රික් නෝර්ත්
